Pomiń polecenia Wstążki
Przeskocz do głównej zawartości
Nawiguj w górę
Logowanie
 

 RAPORT SGH – KARPACZ 2021

 
​   Europa Środkowo-Wschodnia 2021
 
W dniu inauguracji Forum, 7 września 20121 r., eksperci ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie zaprezentowali Raport SGH i Forum Ekonomicznego, w którym przedstawili kluczowe problemy i wyzwania stojące przed Polską i krajami Europy Środkowo-Wschodniej. Szeroki zakres poruszanych zagadnień i wnikliwość prezentowanych analiz sprawiają, że publikacja ta w pełni zasługuje na miano jednego z najważniejszych krajowych opracowań na temat sytuacji gospodarczej i społecznej tak Polski, jak i krajów regionu Europy Środkowo-Wschodniej.
W tym roku wiele miejsca w Raporcie poświęcono społecznym i gospodarczym skutkom pandemii COVID-19, takim jak zmiany na rynku pracy, w tym spadek emigracji zarobkowej, sytuacja służby zdrowia, reakcje polityki podatkowej na kryzys spowodowany przez pandemię czy sytuacja sektora bankowego. Duża część publikacji prezentuje problemy niezwiązane z pandemią, a ważkie dla przyszłości regionu Europy Środkowo-Wschodniej, takie jak nowe zielone otwarcie w energetyce, konkurencja polskich przedsiębiorstw na jednolitym rynku europejskim czy aktywne starzenie się społeczeństw.

 
 
1. TRAJEKTORIE ROZWOJOWE KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ W LATACH 2015-2020
 
Recesja gospodarcza spowodowana pandemią COVID-19 w 2020 r. była mniejsza w 11 krajach UE regionu EŚW (Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Polska, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Węgry), gdzie poziom PKB obniżył się o średnio 4,3%, niż w Europie Zachodniej, gdzie PKB spadł o 6,9%. Najmniej gospodarka skurczyła się na Litwie, a także w Polsce i w Estonii (spadek poniżej 3% PKB). Recesja najsilniej dotknęła gospodarki Chorwacji, Czech, Słowenii i Słowacji (ponad 5%). Pomimo załamania w ub.r. w większości państw EŚW-11 utrzymywała się konwergencja dochodowa do średniego poziomu PKB per capita w Europie Zachodniej. Ale towarzysząca spadkowi PKB nierównowaga makroekonomiczna przejawiała się zwiększeniem deficytu budżetowego, przyspieszeniem inflacji i niewielkim wzrostem stopy bezrobocia.
 
Autorzy: dr hab. Mariusz Próchniak, prof. Juliusz Gardawski, prof. Maria Lissowska, dr Piotr Maszczyk, prof. Ryszard Rapacki, dr hab. Aleksander Sulejewicz, dr Rafał Towalski.
 
 
2. RYNEK PRACY WOBEC WYZWAŃ ZWIĄZANYCH Z PANDEMIĄ COVID-19 W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ
 
Pandemia znacznie zmieniła rynek pracy w krajach EŚW-11. Bezrobocie wzrosło wśród młodych, mniej wykształconych i samozatrudnionych. Polska była jedynym krajem, gdzie nie nastąpił wzrost stopy bezrobocia r/r. Spadek popytu na pracę, który dotknął branżę gastronomiczną, hotelarską i kulturalną, wywołany restrykcjami związanymi z pandemią, w tym ograniczeniami w ruchu międzynarodowym, spowodował znaczny globalny spadek migracji zarobkowej. W krajach OECD liczba nowych wiz i pozwoleń na pobyt spadła o 46%, zaś w krajach EŚW-11 pandemia zahamowała migrację zarobkową czasowo i w mniejszym stopniu. Pandemia dotknęła tak samo kobiety co mężczyzn. Wbrew oczekiwaniom w krajach EŚW-11, poza Chorwacją, nie zmieniły się istotnie względne wskaźniki zatrudnienia kobiet.
 
Autorzy: dr hab. Ewa Gałecka-Burdziak, dr Jan Czarzasty, dr hab. Iga Magda, dr hab. Anna Ruzik-Sierdzińska, dr Paweł Strzelecki.
 
3. AKTYWNE STARZENIE SIĘ W WYBRANYCH KRAJACH EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ – UWARUNKOWANIA DEMOGRAFICZNE A PROPOZYCJE POLITYK
 
Starzenie się ludności jest procesem globalnym i mocno zróżnicowanym regionalnie. Obecnie większość państw EŚW jest młodszych pod względem demograficznym wśród innych państw UE, ale za 30-40 lat będą one tworzyły grupę krajów najstarszych demograficznie. W latach 2020-2050 największy spadek populacji spodziewany jest na Łotwie (-26,9%), Litwie (-23,5%) i w Rumunii (-19,8%) oraz w Bułgarii (-18,7%), Chorwacji (-16,4%) i w Polsce (-10,2%), najmniejszy zaś w Czechach (-1,5%) i Słowenii (-2,5%). Przemianom w regionie EŚW towarzyszy odmienna sytuacja społeczno-gospodarcza i zdrowotna w porównaniu z Europą Zachodnią i Północną: gorszy stan zdrowia ludności i trudniejsza sytuacja ekonomiczna osób starszych. Rządy muszą więc opracować odpowiednie polityki odpowiadające na potrzeby społeczne wynikające ze starzenia się ludności.
 
Autorzy: dr Anita Abramowska-Kmon, dr hab. Paweł Kubicki, dr hab. Jolanta Perek-Białas, dr Zofia Szweda-Lewandowska.
 
 
4. OCHRONA ZDROWIA W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ W TRAKCIE PANDEMII COVID-19 – WYJŚCIE Z KRYZYSU CZY POCZĄTEK TRWAŁYCH ZMIAN?
 
Pandemia sprawiła, że choć kraje miały własne procedury zarządzania kryzysowego, musiały błyskawicznie znaleźć i wdrożyć skuteczne narzędzia walki z pandemią i dopasować do nich de facto cały system społeczno-gospodarczy. Kryzys zawsze daje szansę na dogłębną obserwację, wyciągnięcie wniosków i wprowadzenie zmian. Za bardzo prawdopodobne uznano utrzymanie na stałe narzędzi takich jak: instrumenty służące komunikacji, w tym aplikacje mobilne, szkolenia, wsparcie psychologiczne, teleporady, e-skierowania, e-recepty. Instrumenty zarządzania kryzysowego, które prawdopodobnie zostaną utrzymane, obejmują wypracowane już procedury co do choroby zakaźnej, jak izolacja chorych, testowanie osób objawowych, informacja telefoniczna dla pacjentów, elektroniczny system zarządzania kwarantanną.
 
Autorzy: dr hab. Monika Raulinajtys-Grzybek, dr hab. Barbara Więckowska.
 
 
5. KONKURENCJA NA JEDNOLITYM RYNKU EUROPEJSKIM ORAZ W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ – SZANSE I ZAGROŻENIA DLA POLSKICH FIRM. PROBLEMY EKONOMICZNO-PRAWNE
 
Włączenie się państw EŚW do jednolitego rynku europejskiego ułatwiło ekspansję zagraniczną i zwiększyło konkurencję na rodzimym rynku towarów i usług, ale wzrosły zagrożenia, jak stosowanie umów wyłącznościowych (ograniczających mniejszym podmiotom dostęp do rynku i zasobów) czy nieuczciwych praktyk cenowych. Przedsiębiorcy zwracają uwagę m.in. na: praktyki dumpingowe i nietransparentną politykę rabatową, przewlekłe procedury rozstrzygania sporów, nadużywanie ochrony patentowej czy faworyzowanie przez kraje EŚW własnych firm państwowych. Jednocześnie w miarę rozwoju gospodarczego wyczerpują się możliwości korzystania przez kraje EŚW z tradycyjnych przewag konkurencyjnych, jak niższe koszty pracy.
 
Autorzy: prof. Roman Sobiecki, dr hab. Krzysztof Falkowski, dr Małgorzata Krasnodębska-Tomkiel, dr hab. Jerzy W. Pietrewicz.
 
 
6. REAKCJA POLSKIEJ POLITYKI PODATKOWEJ NA KRYZYS ZWIĄZANY Z PANDEMIĄ NA TLE PAŃSTW GRUPY WYSZEHRADZKIEJ
 
W każdym państwie V4 (Polska, Czechy, Słowacja i Węgry) znacząco wzrósł dług publiczny. Po etapie wprowadzenia ulg w następstwie kryzysu pandemicznego przyszedł czas na poszukiwanie nowych źródeł wpływów do budżetu państwa. Jaka była pierwsza reakcja władz na pandemię? Wydłużono termin na realizację obowiązków podatników i opóźniono wdrożenie regulacji. Ale zmiany terminów często nie wystarczały i w kolejnych etapach decydowano się dać podatnikom jeszcze więcej czasu. Wskazywano przy tym na brak pewności co do nadchodzących zmian podatkowych oraz na późne informowanie o planowanych zmianach oraz krótkie vacatio legis. Poza przepisami dotyczącymi procedur podatkowych, takimi jak m.in. zamrożenie terminów rozliczeń podatkowych, nie ma w przepisach wielu śladów wykorzystania instrumentów wspierania podatników, głównie przedsiębiorców, w walce z negatywnymi skutkami pandemii.
 
Autorzy: dr hab. Dominik J. Gajewski, dr Piotr Karwat, dr Adam Olczyk, dr hab. Aleksander Werner, dr Jarosław Wierzbicki.
 
 
7. INNOWACYJNE TARCZE LOKALNE – INICJATYWY BIZNESU I SAMORZĄDÓW
 
W dobie pandemii niezwykle ważne jest szybkie dostosowywanie się do dynamicznie zmieniających się realiów. Samorząd terytorialny musiał zapewnić bezpieczeństwo publiczne i dostęp do służby zdrowia, przeorganizować pracę szkolnictwa. Pojawiły się nowe potrzeby: zapewnienie pomocy chorym na COVID-19, na kwarantannie i w izolacji, wsparcie dostępu do komunikacji elektronicznej, zmniejszenie wykluczenia informacyjnego. Wśród przedsiębiorców i na rynku pracy najpopularniejszymi rozwiązaniami były obniżki czynszów, zwolnienia i/lub ulgi podatkowe i bezpłatne doradztwo, programy ułatwiające wejście i/lub powrót na rynek pracy oraz działania promocyjne związane ze specjalizacjami lokalnymi czy turystyką. Wiele tych rozwiązań jest uniwersalnych i część z nich samorządy terytorialne winny włączyć na stałe, również po pandemii.
   
Autorzy: prof. Hanna Godlewska-Majkowska, dr Paulina Legutko-Kobus, dr hab. Jacek Sierak.
 
 
8. WPŁYW PANDEMII COVID-19 NA SEKTOR BANKOWY W POLSCE I INNYCH KRAJACH EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ
 
Pomimo spadku akcji kredytowej w pierwszych miesiącach pandemii banki w żadnym kraju EŚW nie wymagały pomocy od państwa. Wręcz przeciwnie – mogły je wesprzeć przy udzielaniu pomocy dotkniętym pandemią działom gospodarki: zaczęły blisko współpracować z władzami krajów EŚW przy wypłacie pożyczek płynnościowych dla przedsiębiorstw, udostępniły swe systemy informatyczne, zaoferowały pomoc firmom, w tym dobrowolne wakacje kredytowe. Eksperci SGH przygotowali m.in. zestawienie wybranych osłonowych polityk gospodarczych w państwach EŚW mających bezpośredni wpływ na sektor bankowy. Wszystkie banki centralne regionu EŚW zdecydowały się na działania podnoszące płynność na rynku międzybankowym. Instytucje nadzoru finansowego w regionie EŚW wprowadziły działania osłonowe w ramach polityki nadzoru finansowego: obniżyły bufory kapitałowe i zliberalizowały warunki udzielania kredytów.
 
Autorzy: dr Adam Czerniak, dr Marcin Czaplicki, dr Mateusz Mokrogulski, dr hab. Paweł Niedziółka, dr hab. Anna Szelągowska.
 
9. NOWE ZIELONE OTWARCIE W ENERGETYCE EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ
 
W 2020 r. światowy popyt na energię obniżył się o 4% i był to największy spadek od II wojny światowej. Nastąpił przy tym spadek cen źródeł energii. Gdyby zjawisko to było czasowe i uległo odwróceniu po kwietniu ub.r., kiedy ceny były najniższe, można by uznać je za pozytywne. Istotnym elementem wpływającym na wzrost cen, zwłaszcza w krajach wykorzystujących węgiel kamienny i brunatny do produkcji energii elektrycznej, były rosnące ceny uprawnień do emisji CO2; dotyczyło to głównie Polski i Czech, wytwarzających z węgla odpowiednio 68,9% i 39% swej energii (2020 r.). Pandemia uwydatniła potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego w kontekście ryzyka fizycznej dostawy surowców.
 
Autorzy: dr Krzysztof Księżopolski, dr Grzegorz Maśloch, dr Dariusz Kotlewski.
 
 
10. AWANS KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ W ŁAŃCUCHACH WARTOŚCI PRZED PANDEMIĄ I PO JEJ WYGAŚNIĘCIU: SZANSE I WYZWANIA NA PRZYSZŁOŚĆ
 
Pandemia i związane z nią restrykcje, w tym zamykanie granic czy ograniczenia w handlu zagranicznym i przepływie ludności, sprawiły, że firmy korzystające z międzynarodowych łańcuchów wartości zaczęły dużo bardziej dostrzegać znaczenie bezpieczeństwa i ciągłości dostaw. Wiele państw doświadczyło problemów wynikających z uzależnienia ich gospodarek od dostaw strategicznych surowców. Poza tym pandemia wybuchła, gdy Chiny zaczęły być postrzegane przez państwa wysoko rozwinięte jako zagrożenie dla ich pozycji. W ub.r. odnotowano najgłębszy spadek obrotów handlowych od czasów globalnej recesji z 2009 r. Najbardziej odporne na załamanie okazały się dobra konsumpcyjne. Przyszłość łańcuchów wartości po pandemii trudno przewidzieć, ale przemysł i towarzyszące mu łańcuchy wartości powoli wracają do Europy; w krajach EŚW wciąż brakuje jednak kapitału i zaawansowanych technologii.
 
Autorzy: dr hab. Mariusz-Jan Radło, dr Mariusz Sagan.
 
 
11. SYSTEMY WSPIERANIA STARTUPÓW W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ
 
Liderami wspierania startupów w regionie EŚW (11 państw unijnych EŚW + Albania i Ukraina) zostały Estonia, Litwa i Polska. Nasz region wciąż jednak odbiega od USA i państw Europy Zachodniej, głównie z powodu gorzej rozwiniętej infrastruktury. W krajach EŚW nie ma osobnych systemów podatkowych dla startupów – funkcjonują ulgi i zwolnienia dotyczące inwestycji oraz badań i rozwoju, zwłaszcza w regionach o podwyższonym poziomie bezrobocia. Kluczowym aspektem wspierania startupów jest rozwinięta przedsiębiorczość akademicka, rozumiana jako zdolność uczelni do komercjalizacji naukowego know-how. Nowatorską metodą wspierania startupów są tzw. piaskownice regulacyjne. Do 2020 r. w UE działały one zaledwie w sześciu krajach UE, w tym na Litwie, Łotwie i Węgrzech. W 2021 r. takie rozwiązanie ma pojawić się w Polsce.
 
Autorzy: dr Elena Pawęta, dr hab. Rafał Kasprzak, dr hab. Marcin Wojtysiak-Kotlarski, dr Albert Tomaszewski, dr Mariusz Strojny, dr Małgorzata Godlewska, dr Anna Masłoń-Oracz, dr Maria Pietrzak, dr Tomasz Pilewicz, pracownik Olga Pankiv, dyr. Bartosz Majewski, doktorant Mirosław Łukasiewicz, współpracownik Hanna Rachoń, doktorant Kamil Flig, asystent Anita Szuszkiewicz.

KOMITET REDAKCYJNY RAPORTU SGH I FORUM EKONOMICZNEGO 2021
SGH-raport_2021_komitet-A-Chlon-Dominczak.png
​AGNIESZKA CHŁOŃ-DOMIŃCZAK
Agnieszka Chłoń-Domińczak – doktor habilitowany nauk ekonomicznych, profesor uczelni oraz dyrektor Instytutu Statystyki i Demografii Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Obecnie pełni funkcję prorektora ds. nauki.
Agnieszka Chłoń-Domińczak – PhD in economic sciences, associate professor and Director of the Institute of Statistics and Demography of SGH Warsaw School of Economics. Currently Vice Rector for Research.
SGH-raport_2021_komitet-R-Sobiecki.png
ROMAN SOBIECKI
Roman Sobiecki – doktor habilitowany nauk ekonomicznych, profesor uczelni oraz dyrektor Instytutu Rynków i Konkurencji Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. W latach 2005–2012 prodziekan, a w latach 2012–2020 dziekan Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie. Obecnie pełni funkcję prorektora ds. rozwoju.
​Roman Sobiecki – PhD in economic sciences, associate professor and Director of Market and Competition Institute of SGH Warsaw School of Economics. From 2005 to 2012 Deputy Dean, and in 2012 Dean of the Collegium of Enterprise Sciences. Currently Vice Rector for Development.
SGH-raport_2021_komitet-M-Strojny.png
MARIUSZ STROJNY
Mariusz Strojny – doktor nauk ekonomicznych, adiunkt w Instytucie Zarządzania Wartością Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie oraz pełnomocnik rektora ds. transferu technologii. Redaktor naukowy Raportu SGH i Forum Ekonomicznego.
​Mariusz Strojny – PhD in economic sciences, assistant professor at the Institute of Value Management of SGH Warsaw School of Economics, Rector’s Representative for Transfer of Technology. Academic editor of the Report of SGH and Economic Forum.
SGH-raport_2021_komitet-B-Majewski.png
BARTOSZ MAJEWSKI
Bartosz Majewski – dyrektor Centrum Przedsiębiorczości i Transferu Technologii oraz współpracownik Instytutu Zarządzania Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.
​Bartosz Majewski – director of the Centre for Entrepreneurship and Transfer of Technology and collaborator of the Institute of Management of SGH Warsaw School of Economics.
 

 
 
 

 STREFA SGH

 
​ ​  FB-cover-Karpacz-2021.png
Strefa SGH na Forum Ekonomicznym 2021

Przez wszystkie dni trwania Forum Ekonomicznego 2021 działała Strefa SGH. To unikalna platforma wymiany poglądów, debat, paneli dyskusyjnych, ale przede wszystkim miejsce, gdzie co roku powstają rekomendacje i nowe idee dla życia społecznego i gospodarczego.

 
 
​​​​
 
forum_ekonomiczne_logo_nowe.png 
 
Forum Ekonomiczne organizowane jest przez Instytut Wschodni (pełna nazwa Fundacja Instytut Studiów Wschodnich), niezależną pozarządową organizację, której główną misją jest wzmacnianie dialogu między państwami Europy.
 ​
Forum stanowi platformę bezstronnej debaty poświęconej najważniejszym zagadnieniom politycznym, gospodarczym, kulturalnym i społecznym.
 
FM-raport-2021-okladka.png
Raport SGH i Forum Ekonomicznego [link]

SGH-raport_2021_okladka.png

Gazeta SGH – raport [link]