Pomiń polecenia Wstążki
Przeskocz do głównej zawartości
Nawiguj w górę
Logowanie
 

 RAPORT SGH – KARPACZ 2020

 

Europa Środkowo-Wschodnia​ 2020

W dniach 8-10 września 2020 r. odbyło się coroczne spotkanie najważniejszych przedstawicieli gospodarczych i politycznych kręgów Europy Środkowo-Wschodniej – Forum Ekonomiczne. Już od trzech lat w dniu inauguracji Forum eksperci ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie prezentują raport, w którym przedstawiają wybrane problemy i wyzwania stojące przed krajami regionu. Tegoroczna publikacja zawiera podsumowanie reform społecznych i gospodarczych, jakie dokonały się w Polsce oraz Europie Środkowo-Wschodniej w ciągu ostatnich 30 lat.


Wybuch globalnej pandemii COVID-19 i jej dalekosiężne konsekwencje sprawiły, że autorzy raportu zdecydowali się odnieść wyniki swoich badań również do bieżącej sytuacji. Pokazują, w jaki sposób zjawisko to wpłynęło i nadal może wpływać na procesy społeczne i gospodarcze tak w Polsce, jak i w pozostałych krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Starają się również ocenić, w jakim stopniu reformy przygotowały kraje regionu na obecny kryzys. Dlatego w tegorocznej edycji raportu obok analiz zagadnień społecznych i gospodarczych (innowacyjność, procesy migracyjne, systemy podatkowe, energetyka odnawialna, systemy emerytalne) omawiane są również najpoważniejsze skutki pandemii COVID-19 w krajach Europy Środkowo-Wschodniej (wpływ na koniunkturę, poszczególne sektory gospodarki).  ​


 

Polska gospodarka w latach 1990-2019 rozwijała się najszybciej spośród krajów EŚW – w tym okresie wskaźnik polskiego PKB zwiększył się ponad 2,5 krotnie. Oznacza to średnią roczną stopę wzrostu w wysokości 3,2 %. Porównywalną dynamikę rozwojową osiągnęła Słowacja z wartością 2,5% rocznie. W ciągu 30 lat Polska zmniejszyła dystans w poziomie rozwoju gospodarczego w stosunku do niemal wszystkich krajów członkowskich Unii Europejskiej. Jak bardzo kryzys COVID-19 może wpłynąć na ten prorozwojowy trend? Czy polityki antykryzysowe rządów regionu Europy Środkowo-Wschodniej zatrzymają pikujące wyniki gospodarek?

 

Autorzy: dr hab. Mariusz Próchniak, prof. SGH, prof. dr hab. Juliusz Gardawski, prof. dr hab. Maria Lissowska, dr Piotr Maszczyk, prof. dr hab. Ryszard Rapacki, dr hab. Aleksander Sulejewicz, prof. SGH, dr Rafał Towalski.
 

Wprowadzenie obostrzeń w następstwie wybuchu epidemii COVID-19 wywołało potężny wstrząs gospodarczy. Z miesiąca na miesiąc reakcje uczestników życia gospodarczego, dostosowujących się do nowych warunków funkcjonowania, powodowały pogłębianie się spadków głównych zmiennych opisujących wyniki ich aktywności. Potwierdziła się teza, iż w okresach dekoniunktury, zwłaszcza spowodowanej przez kryzys, silniej reagują nastroje uczestników gospodarki, które są „miękkim” czynnikiem ich decyzji ekonomicznych. Czy wobec tego wyprzedzający charakter tych zmiennych i wyniki majowych badań koniunktury pozwalają oczekiwać poprawy koniunktury w najbliższych miesiącach? Jak długo potrwa powrót gospodarek na ścieżki wzrostowe z końca 2019r.?

 

Autorzy: prof. dr hab. Elżbieta Adamowicz, dr Sławomir Dudek, Grzegorz Konat, dr hab. Katarzyna Majchrzak, prof. SGH, dr Ewa Ratuszny, dr Konrad Walczyk.

 

Światowa dynamika wzrostu generacji OZE wskazuje, że jest to najszybciej rozwijające się w ciągu ostatniej dekady źródło pozyskiwania energii. W krajach Europy Środkowo-Wschodniej istnieje duży potencjał do rozwoju energetyki odnawialnej. Niestety nie jest on objęty systemową transformacją energetyczną. Kraje regionu prowadzą raczej bierną politykę w zakresie tzw. energetyki obywatelskiej. Co więcej, szok popytowo-podażowy na rynku energii wywołany epidemią COVID-19 pokazał, że tradycyjne źródła energii są nadal bardziej konkurencyjne. Jak zatem pobudzić rozwój OZE w EŚW? Na ile państwa regionu są gotowe, aby sprostać problemom regulacji, konkurencyjności, rozwoju sieci energetycznej oraz bezpieczeństwa energetycznego?

Autorzy: dr Krzysztof Księżopolski, dr Dariusz Kotlewski, dr Grzegorz Maśloch.

 

W krajach Europy Środkowo-Wschodniej innowacyjność od lat znajduje się na bardzo niskim poziomie. Znaczący wpływ na politykę innowacyjną krajów regionu wywarło przystąpienie do Unii Europejskiej, które przyczyniło się m.in. do tworzenia długoterminowych strategii i programów operacyjnych. Mimo to wciąż wyraźnie widoczne są różnice w poziomie rozwoju innowacyjności w poszczególnych krajach EŚW. Dlaczego np. Estonia jest silnym innowatorem, Polska umiarkowanym, a Bułgaria – słabym? Które czynniki decydują o sukcesie polityki innowacyjnej? Jak zidentyfikować dobre praktyki w zakresie innowacji dla krajów regionu, a których unikać?

Autorzy: dr hab. Arkadiusz Michał Kowalski, prof. SGH, dr hab. Małgorzata Stefania Lewandowska, prof. SGH, prof. dr hab. Krystyna Poznańska, prof. dr hab. Małgorzata Rószkiewicz, dr Małgorzata Godlewska, dr Marta Mackiewicz.

 

Polska jest jedynym państwem regionu EŚW zaliczanym do rynków rozwiniętych. Awans ten oznacza uznanie dla dotychczasowych zmian, a także lepszą percepcję rynku kapitałowego, w tym przez inwestorów zagranicznych. Zależność między rozwojem gospodarczym a sposobem finansowania inwestycji ma długie tradycje w badaniach ekonomicznych. Dotychczas w głównym nurcie tych badań nie znajdowały się rynki finansowe Europy Środkowo-Wschodniej. Jak zatem będą kształtowały się wartości indeksów, kapitalizacji i wielkości obrotów na rynkach kapitałowych w regionie EŚW? W jakim stopniu będą uzależnione od utrzymującej się niepewności, a także od danych makroekonomicznych napływających z gospodarek pozostających pod wpływem pandemii COVID-19?

Autorzy: dr Marek Dietl, dr Mateusz Mokrogulski.

 

Zarówno aktualne dane o przepływach migracyjnych, jak i prognozy demograficzne wskazują, że coraz więcej krajów regionu EŚW przekształca się z eksporterów siły roboczej w miejsca atrakcyjne z punktu widzenia napływu migracji ekonomicznych. Choć obecnie napływ dotyczy głównie krótkoterminowych imigrantów ekonomicznych z krajów sąsiednich, takich jak Ukraina czy Białoruś, to w przyszłości może dotyczyć w większym stopniu krajów dalszych kulturowo (np. Indii, Nepalu) oraz migracji osiedleńczej. Przepływy migracyjne mogą odgrywać większą rolę w przyszłym rozwoju państw EŚW, niż do tej pory sądzono. Czy zjawisko to będzie przybierać na sile wraz ze starzeniem się ludności? Czy kraje naszego regionu będą w stanie świadomie i długofalowo zarządzać tym procesem?

Autorzy: dr Paweł Strzelecki, dr Marta Pachocka.

 

Ekonomiczne skutki smogu mogą być oceniane także w odniesieniu do kosztów pośrednich i bezpośrednich, jakie ponoszą uczestnicy życia gospodarczego. W samej Europie smog obciąża gospodarkę kwotą 4 mld EUR rocznie, w kosztach opieki zdrowotnej oraz 16 mld EUR w kosztach straconego czasu pracy. Koszty, jakie smog generuje poprzez obniżoną produktywność pracy, wydatki sektora zdrowia i niższą produkcję rolną, osiągną 1% globalnego PKB do 2060 r. Pandemia COVID-19 sprawiła, że dużym zainteresowaniem mieszkańców miast zaczęły cieszyć się rozwiązania komunikacyjne z zakresu mikromobilności i elektromobilności. Czy alternatywne środki poruszania się po mieście przyczynia się do poprawy jakości powietrza?

Autorzy: dr hab. Ewelina Szczech-Pietkiewicz, dr hab. Magdalena Kachniewska, prof. SGH, dr Dominika Brodowicz, dr Anna Para.
 

Trzykrotny wzrost liczby osób powyżej 65. roku życia w Europie Środkowo-Wschodniej stał się faktem. Osoby starsze nie powinny jednak być postrzegane jako obciążenie, ale jako potencjał dla rozwoju – z punktu widzenia zarówno rozwoju rynku usług dla seniorów, jak i ich aktywnego uczestniczenia w życiu społeczno-ekonomicznym kraju. Srebrna gospodarka powinna być jednym z celów programów polityki społeczno-ekonomicznej, które w sposób skuteczny i trwały mogą mieć pozytywny wpływ na rozwój ekonomiczny krajów regionu. Jak zachęcić osoby starsze oraz w wieku przedemerytalnym do podejmowania aktywności pozazawodowej oraz korzystania z usług z nią związanych (uczestnictwo w kulturze, aktywność fizyczna i turystka)? Czy dochody seniorów – zróżnicowane w regionie – są tutaj główną przeszkodą?

Autorzy: dr Anita Abramowska-Kmon, dr Radosław Antczak, dr hab. Paweł Kubicki, prof. SGH, dr hab. Jolanta Perek-Białas, dr Zofia Szweda-Lewandowska.
 

Pogarszająca się sytuacja finansów publicznych i spadek zatrudnienia to dwa kluczowe czynniki, które będą kształtowały systemy emerytalne nie tylko w najbliższych latach, ale i w kolejnych dekadach. W długim horyzoncie niewiele da się zrobić w zakresie wysokości emerytur z powszechnych systemów emerytalnych. O wysokości świadczeń będzie decydować wielkość zatrudnienia w relacji do liczby emerytów i stopnia obciążenia tych pierwszych kosztem finansowania konsumpcji tych drugich. Tymczasem szeroko dyskutowane zwiększenie dzietności jest rozwiązaniem złudnym. Czy zatem jedynym sposobem ratowania systemów emerytalnych jest znaczące podwyższenie wieku emerytalnego? W jaki sposób zachęcać obywateli do wydłużenia okresu aktywności zawodowej, szczególnie w krajach o najniższych wskaźnikach zatrudnienia?​

Autorzy: dr hab. Agnieszka Chłoń-Domińczak, prof. SGH, dr Ewa Cichowicz, prof. dr hab. Marek Góra, dr hab. Joanna Rutecka-Góra, prof. SGH.  
 
10. TENDENCJE W POLITYCE PODATKOWEJ W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ: OPODATKOWANIE DOCHODÓW PRZEDSIĘBIORSTW

Porównywanie systemów podatkowych na podstawie zestawiania wybranych elementów strukturalnych podatku jest często popełnianym błędem we współczesnym świecie. Są one bowiem wynikiem wielu czynników, które wiążą się nie tylko z sytuacją gospodarczą danego kraju, ale też z jego historią czy kulturą. Pomimo wielu różnic w polityce podatkowej krajów Europy Środkowo-Wschodniej zauważyć można, że funkcjonujące w nich systemy podatkowe dalekie są od modeli teoretycznie efektywnych. Tymczasem innowacyjność jako warunek wzrostu gospodarczego jest postrzegany niemal jak dogmat współczesnej ekonomii. Jakie zatem bodźce podatkowe mogłyby wesprzeć działalność B+R firm z EŚW? Czy pandemia COVID-19 może być jednym z pierwszych wspólnych dla wszystkich państw w tym regionie czynników, jakie wpływają na kształtowanie się systemu podatkowego?

Autorzy: dr hab. Paweł Felis, prof. SGH, dr hab. Michał Bernardelli, prof. SGH, dr hab. Marcin Jamroży, prof. SGH, dr hab. Jacek Lipiec, prof. SGH, dr Elżbieta Malinowska-Misiąg, dr Joanna Szlęzak-Matusewicz, Grzegorz Otczyk.
 
11. TENDENCJE W POLITYCE PODATKOWEJ W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ: OBOWIĄZKI PODATKOWE PRZEDSIĘBIORCÓW

Analizy instrumentów uszczelniania systemu podatkowego, wdrażanych w krajach EŚW po 2016 r., pozwalają wnioskować o poziomie ich efektywności, rozumianej jako relacja osiąganego efektu fiskalnego do kosztów generowanych w skali całej gospodarki. Badanie potwierdziło tezę, że polityka podatkowa w analizowanym okresie była zorientowana przede wszystkim na maksymalizację efektu fiskalnego i de facto pomijała rozważania na temat kosztów generowanych po stronie przedsiębiorców, w tym małych i średnich. Jakie kluczowe różnice w analizowanych systemach podatkowych wskazało badanie? Które kraje regionu odznaczają się większym zaufaniem do administracji skarbowej? I czy kryzys związany z pandemią COVID-19 wpłynie na sytuację podatników w relacjach z organami skarbowymi?


Autorzy: dr hab. Dominik Gajewski, prof. SGH, dr hab. Aleksander Werner, prof. SGH, dr Piotr Karwat, dr Adam Olczyk, dr Jarosław Wierzbicki.

12. SYSTEM WSPARCIA START-UPÓW W KRAJACH EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ

Państwa Europy Środkowo-Wschodniej w ostatnich latach podjęły wiele działań w obszarze udoskonalania systemów wspierających działalność start-upów, składających się z takich czynników jak system podatkowy, ochrona własności intelektualnej, agencje rządowe, piaskownice regulacyjne i inne. Badanie przeprowadzone w poszczególnych krajach EŚW pozwoliło na zidentyfikowanie 5 systemów wspierania start-upów o randze „lidera” (Estonia, Polska, Litwa, Czechy i Słowenia), 4 systemów o randze „wschodzącej gwiazdy” (Łotwa, Węgry, Rumunia i Słowacja) i 3 systemów „rozwijających się” (Albania, Bułgaria, Chorwacja). Które czynniki najsilniej wpływają na skuteczność systemów wsparcia start-upów w poszczególnych krajach? Czy i jak kryzys związany z pandemią COVID-19 zweryfikuje efektywność ich działania? Które start-upy będą w stanie wykorzystać pozytywne bodźce związane z „nową rzeczywistością”?

 

Autorzy: dr hab. Rafał Kasprzak, prof. SGH, dr hab. Marcin Wojtysiak-Kotlarski, prof. SGH, dr Albert Tomaszewski, dr Mariusz Strojny, dr Małgorzata Godlewska, dr Anna Masłoń Oracz, dr Elena Pawęta, dr Maria Pietrzak, dr Tomasz Pilewicz, Olga Pankiv, Bartosz Majewski, Mirosław Łukasiewicz, Hanna Rachoń, Kamil Flig.​

 
 
 
 
 
REDAKTORZY RAPORTU
 
prof_Godlewska-Majkowska.png
Prof. dr hab. Hanna Godlewska-Majkowska jest profesorem nauk ekonomicznych, kierownikiem Zakładu Otoczenia Biznesu w Instytucie Przedsiębiorstwa w Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie. Prorektor ds. współpracy z otoczeniem w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie (2016-2020).
​Dr hab. Piotr Wachowiak, prof. SGH jest dyrektorem Instytutu Zarządzania SGH. Rektor Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.
mariusz_strojny.png 
Dr Mariusz Strojny jest doktorem nauk ekonomicznych, adiunktem w Instytucie Zarządzania Wartością oraz pełnomocnikiem rektora ds. transferu technologii
w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Jest także Partnerem w Kancelarii Patentowej Kluczewska-Strojny. Redaktor naukowy Raportu SGH i Forum Ekonomicznego.
 
Bartosz Majewski jest dyrektorem Centrum Przedsiębiorczości i Transferu Technologii w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie oraz współpracownikiem Instytutu Zarządzania SGH.
 
 
 

 strefa sgh

 
118777213_3114842431898756_7501003432768435398_n.png



 
SGH na Forum Ekonomicznym​ 2020

Przez wszystkie dni trwania Forum Ekonomicznego 2020 (od 8 do 10 września) działała Strefa SGH. Specjalnie dla uczestników przygotowaliśmy atrakcyjne miejsce spotkań, paneli dyskusyjnych i wywiadów z badaczami oraz ekspertami świata biznesu. #StrefaSGH była miejscem rozmów o palących problemach gospodarki regionu Europy Środkowo-Wschodniej. Wszystkie panele dyskusyjne były transmitowane na naszym kanale na Youtube.
 
 
​​
english.png
 
​​
 
forum_ekonomiczne_logo_nowe.png 
 
Forum Ekonomiczne organizowane jest przez Instytut Wschodni (pełna nazwa Fundacja Instytut Studiów Wschodnich), niezależną pozarządową organizację, której główną misją jest wzmacnianie dialogu między państwami Europy.
 ​
Forum stanowi platformę bezstronnej debaty poświęconej najważniejszym zagadnieniom politycznym, gospodarczym, kulturalnym i społecznym.